Dede Korkut Anıt Duvarı

Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı Yönetim Kurulu’nun 20.12.2013 tarihli ve 2013/26 sayılı kararı ile yapımı öngörülen Dede Korkut Anıt Duvarı; Eskişehir Milletvekili ve Milli Eğitim Bakanı Prof. Dr. Sayın Ali Nabi Avcı’nın irade ve yönlendirmeleriyle inşa edilmiştir.

Anıtın toplam uzunluğu 40 metredir. 2 metre genişlikte, 5 metre yükseklikteki anıt duvar, iki taraflı yüzey üzerinde silmelerle çerçevelenmiş iki resim ve iki yazı bandından oluşmaktadır. Destanların tasvir edildiği İznik Çinisi üzerine 100 metrekare minyatür ve 68 metrekare destan metinler ile bilgi kitabelerinin yer aldığı mermer üzerine hâk edilmiş yazı alanları bulunmaktadır.

Anıt duvar, 20 x 100 cm ölçeğinde iki basamaktan oluşan bir kaide üzerinde yükseltilmiştir. Duvarda yeknesaklığı önlemek, anlam katmanları oluşturmak, anıtsal ağırlık sağlamak için baş tarafına sekizgen formlu, 8 metre çapında, 8 metre yüksekliğinde, kubbesinin tamamı blok mermerle ile biçimlendirilmiş bir sebile yer verilmiştir.

“Türk Yıldızı”ndan mülhem, sekizgen formlu sebilin 3 yüzeyine el işi yalaklarla tamamlanan çeşme konulmuş, çeşme aynalarını çevresinde, Dede Korkut Destanlarında öne çıkan üç kahramanın (Boğaç Han, Deli Dumrul ve Kanturalı) çini üzerine işlenmiş minyatürlerine yer verilmiştir . Sebilin dört yüzeyinde ise alınlık bölümlerinde Dede Korkut ile birlikte destanların en önemli şahsiyetlerinden olan hanların (Bayındır Han, Kazak Han ve Dirse Han) portreleri yer almış, hemen bu portrelerin altına da su perdeleri konulmuştur.

Anıt duvarın diğer uç tarafına el işi; beş çanak, bir yalak ve iki orijinal tasarım büngüldekten oluşan selsebil yerleştirilmiştir. Çanaklardan zarif süzülüşlerle toplama yalağına inen su estetiği, yatay akışta zencerek ve yılankâvi bir döngü ile su oyununa dönüşmektedir.

Duvarın sebille bağlantısı kademeli tasarlanarak anıta mimarî hareketlilik sağlanmış ve bu kademeli kısma, çok fonksiyonlu kemerli bir geçit uygulanmıştır. Sebilin kemer içinde kalan yüzeyine; kumanda ve makine dairesine giriş sağlayan, klasik minyatür sanatımızın tabiat unsurlarıyla işlenmiş (su atmosferi, sevimli hayvan figürleri, yeniliği simgeleyen bahar dalı ile hâkimiyet, diriliş ve yücelik simgesi Anka figürünün yer aldığı) bir çini kapı uygulaması yapılmış, bu anlamda da bir ilk gerçekleştirilmiştir. Çini kapını tam karşısında, duvar içine doğru yerleştirilen niş içinde ise şehir şebeke suyundan arıtılarak elde edilen içme suyu için özel bir musluğa yer verilmiştir.

Anıt Duvar’da dünyanın en iyi iki mermerinden biri olarak kabul edilen “Marmara Mermeri” kullanılmıştır. Yaklaşık 400 ton mermer, çoğunlukla el işçiliğiyle şekillendirilerek Anıt Duvar’daki yerini almıştır. Anıt, radya temel ve iç beton unsurlarıyla toplam 600 tonluk bir kütlesel ağırlığa ulaşmıştır.

Anıt Duvar tasarımında Klasik dönem mimarilerimizden esinlenilerek orijinal bir kitap formu elde edilmiştir.

Anıt Duvar’da Dede Korkut Kitabı’nda yer alan 12 hikâye minyatür olarak çini üzerine tasvir edilmiş ve söz konusu destanların metinleri de her tasvirin altında yer alacak şekilde mermere hâk edilmiştir.

Eserin ön hazırlık süresi yaklaşık bir seneyi almış; uygulaması ise 5 ayda gerçekleştirilmiştir.